Informacje zweryfikowano 11 września 2026 r. Tekst dotyczy zasad opodatkowania działalności w 2026 r.
Masz kontrakt B2B i zastanawiasz się, czy ryczałt nadal się opłaca. Przy niewielkich wydatkach wynik może wyglądać inaczej niż przy współpracy z podwykonawcami. Samo porównanie stawek podatku tego nie pokaże.
Przy usługach objętych ryczałtem 12% małe koszty mogą przemawiać za ryczałtem, a wyższe za podatkiem liniowym. Porównaj jednak łączny PIT i składkę zdrowotną, po sprawdzeniu właściwej stawki oraz prawa do obu form. Na ryczałcie wydatki firmowe nie zmniejszają podstawy podatku; na liniowym znaczenie mają koszty uzyskania przychodów. Zasady opisują Ministerstwo Finansów dla ryczałtu oraz dla podatku liniowego.
Czy programista może przyjąć ryczałt 12%?
Stawka 12% obejmuje między innymi usługi związane z oprogramowaniem, wskazane w PKWiU ex 62.01.1. Nie jest jednak automatyczną stawką dla każdego kontraktu w branży IT. Liczą się rzeczywiście wykonywane czynności i ich klasyfikacja, a nie samo stanowisko „programista” czy kod PKD. Podstawą jest art. 12 ust. 1 pkt 2b ustawy o ryczałcie.
Sprawdź też współpracę z obecnym lub byłym pracodawcą. Przy usługach odpowiadających czynnościom wykonywanym na etacie ryczałt ma wyłączenie odnoszące się do bieżącego lub poprzedniego roku podatkowego. Przy liniowym odpowiednie ograniczenie dotyczy czynności z bieżącego roku. To różnica, która może wykluczyć formę korzystniejszą w tabeli — wynika z art. 8 ust. 2 ustawy o ryczałcie i art. 9a ust. 3 ustawy o PIT.
Co zmienia składka zdrowotna w 2026 roku?
Na liniowym PIT wynosi 19% dochodu, a składka zdrowotna zasadniczo 4,9% dochodu ustalanego dla jej potrzeb. Obowiązuje jednak minimum: od lutego 2026 r. do stycznia 2027 r. to 432,54 zł miesięcznie; za styczeń 2026 r. było to 314,96 zł. Niski dochód nie oznacza więc dowolnie niskiej składki. ZUS podaje podstawy i kwoty na 2026 r.
Na ryczałcie składka zależy od przedziału rocznych przychodów. Powyżej 60 000 zł do 300 000 zł włącznie miesięczna kwota wynosi 830,58 zł, a po przekroczeniu 300 000 zł — 1495,04 zł. Roczne rozliczenie może oznaczać dopłatę za wcześniejsze miesiące. Próg ocenia się z uwzględnieniem ustawowych pomniejszeń o składki społeczne; odliczenie zdrowotnej go nie obniża. Mechanizm określa art. 81 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej.
Różni się również odliczenie. Na ryczałcie od przychodu odliczasz 50% zapłaconych składek zdrowotnych związanych z tą działalnością. Na liniowym możesz zaliczyć je do kosztów lub odliczyć od dochodu, łącznie do 14 100 zł w 2026 r. Ta sama składka nie może zostać rozliczona dwukrotnie. MF wyjaśnia zasady odliczenia.
Jak wyglądają liczby przy różnych kosztach?
Przykład hipotetyczny. Przyjmijmy 240 000 zł rocznego przychodu bez należnego VAT, już po pomniejszeniu o odliczane składki społeczne. Programista działa przez pełne 12 miesięcy, spełnia warunki obu form, a wszystkie usługi podlegają ryczałtowi 12%. Porównujemy trzy poziomy pozostałych kosztów podatkowych, bez składek społecznych i zdrowotnych. Pomijamy ulgi, straty i IP Box.
To uproszczony model roczny: składki zdrowotne przyjmowane do odliczenia odpowiadają składkom obliczonym w modelu. Pomijamy przesunięcia wpłat między latami i zaokrąglenia podatku w deklaracjach. Na liniowym zdrowotną ujmujemy w kosztach, co wpływa także na jej podstawę — ten mechanizm potwierdza ZUS. Tabela pokazuje orientacyjny PIT wraz ze zdrowotną, bez pozostałych składek ZUS.
| Roczne koszty poza składkami | Ryczałt 12%: PIT + zdrowotna | Liniowy: PIT + zdrowotna |
|---|---|---|
| 24 000 zł | ok. 38 169 zł | ok. 49 213 zł |
| 72 000 zł | ok. 38 169 zł | ok. 38 276 zł |
| 120 000 zł | ok. 38 169 zł | ok. 27 340 zł |
Przy kosztach 24 000 zł ryczałt daje w tym modelu około 11 tys. zł niższe obciążenie. Przy 72 000 zł wynik jest niemal równy. Przy 120 000 zł korzystniejszy staje się liniowy. Nie ma zatem jednego procentu kosztów, który rozstrzyga wybór dla każdego programisty.
Dla sprawdzenia: roczna zdrowotna na ryczałcie wynosi tu około 9967 zł. PIT to 12% z 240 000 zł pomniejszonych o połowę tej składki, czyli około 28 202 zł.
Które koszty rzeczywiście zmieniają porównanie?
Wydatki z konta nie zawsze odpowiadają kosztom podatkowym. Liczą się związek z działalnością, dokumentacja i ograniczenia rozliczenia. Sprawdź podwykonawców, oprogramowanie i sprzęt, w tym moment rozpoznania kosztu. Podstawę stanowią art. 22 i 23 ustawy o PIT.
Nie kupuj czegoś tylko po to, by obniżyć podatek. Oszczędność podatkowa pokrywa jedynie część wydatku. Porównuj koszty, które rzeczywiście planujesz ponieść.
Kiedy sprawdzić także skalę lub IP Box?
Wybór warto rozszerzyć, jeżeli znaczenie mają wspólne rozliczenie z małżonkiem, ulgi albo dochody z kwalifikowanych praw własności intelektualnej. IP Box wymaga odrębnej oceny warunków i ewidencji; samo tworzenie kodu nie rozstrzyga o preferencji. Te kwestie regulują art. 6, 30ca i 30cb ustawy o PIT.
Własne warianty możesz wstępnie zestawić w kalkulatorze ryczałtu, liniowego i skali. Wynik liczbowy trzeba połączyć z oceną warunków korzystania z wybranej formy.
Czy we wrześniu można zmienić podatek za 2026 rok?
Sam korzystniejszy wynik kalkulacji nie pozwala dowolnie zmienić formy w trakcie roku. Wybór liniowego lub ryczałtu następuje zasadniczo do 20. dnia miesiąca po miesiącu pierwszego przychodu w roku; przy pierwszym przychodzie w grudniu — do końca roku. Jeśli pierwszy przychód uzyskałeś w styczniu 2026 r., termin upłynął 20 lutego. Podstawy to art. 9a ust. 2 ustawy o PIT i art. 9 ust. 1 ustawy o ryczałcie.
Co przygotować do porównania swojej działalności?
Przygotuj opis usług i umowę B2B, przychody oraz koszty w podziale na miesiące, historię zapłaconych składek i informacje o innych dochodach oraz ulgach. Zaznacz współpracę z byłym pracodawcą i większe planowane wydatki.
Jeżeli stawka ryczałtu budzi wątpliwości albo wyniki wychodzą podobnie, warto sprawdzić założenia przed decyzją. Możesz opisać swoją sytuację przez formularz kontaktowy.